Geplaatst door: 
Verhaal

23 november 1826 - Bekend en Onbekend

Auteur: 
Helmuth Rijnhart

Vandaag twee nieuwe kolonisten uit Zutphen. Zijn naam: Jacobus Gijsbert te Boekhorst, geboren te Bredevoort, 37 jaar oud, 5 voet en 5 duim lang en een weinig pokdalig. Haar naam: Anna Maria, verdere gegevens onbekend. Ze is 5 voet lang en ze stamelt.

Anna Maria

Haar inschrijving spreekt voor zichzelf. Anna Maria. Ze stamelt. Ze kan niet duidelijk maken waar ze vandaan komt, wie haar ouders zijn of hoe oud ze is.

Bij de Permanente Comissie in Den Haag wordt een schaduwregister van bedelaar-kolonisten bijgehouden. Daar dringt men er op aan om dan toch in elk geval een schatting van haar leeftijd te maken. Nou goed dan, 26 a 27 jaar. En dus legt men daar vast: 1799 a 1800.

Op 4 oktober 1827, ruim 10 maanden na haar aankomst in Ommerschans, wordt Anna Maria naar Veenhuizen gebracht. Daar wordt ze opgenomen in het Tweede Gesticht, in die tijd de dependance van de Ommerschans, tegenwoordig het gevangenismuseum. Het enige wat ik daar van haar vond is haar overlijden, vijf en een halve maand later, op 24 maart 1828.

We zien in de overlijdensakte dat men er ook in Veenhuizen niet in is geslaagd om meer van haar te weten te komen.

De Stad Zutphen lijkt te grossieren in anonieme Anna Maria's. Want op 15 mei 1832 wordt de volgende ingeschreven in de Ommerschans...

Jacobus Gijsbert te Boekhorst

Van Jacobus Gijsbert te Boekhorst weten we veel meer.
Dat is tenminste duidelijke taal! Geboren te Bredevoort op 24 februari 1788 en zoon van Pieter te Boekhorst en Trijntje Twello. Dat is informatie waar je mee verder kunt. Hoewel... Ik vind Jacob in een militair Stamboek. Hij blijkt in de voorgaande jaren een militaire carrierre te hebben gehad.
Ik ben niet geschoold in het interpreteren van het militair stamboek, maar ik meen uit de registratie te mogen opmaken dat Jacob in 1806 -17 jaar oud- vrijwillig dienst heeft genomen, dat hij in 1812 uit dienst is gekomen, dat hij in 1815 als remplacant is opgeroepen en tot 1820 heeft gediend. Hij is dus al weer 6 jaar uit dienst en hij is er kennelijk niet in geslaagd om zelfstandig zijn draai te vinden in de burgermaatschappij. Daarom is hij vandaag ingeschreven te Ommerschans. Maar wat zien we nog meer... Zijn vader heet hier Wander te Boekhorst en zijn moeder is Geertruida Engelina Wurms. Is dit wel dezelfde Jacob? Ik denk het wel (totdat U mij op andere gedachten brengt) want de geboorteplaats, -dag en -maand komen overeen. Dat het jaartal 1 jaar verschilt, daar ben ik inmiddels aan gewend.

Desertie

Terug naar het inschrijvingsregister. Daar zien we dat hij op 24 juni 1827 is vermist. Gedeserteerd dus. 

Hier zou het verhaal over Jacob te Boekhorst waarschijnlijk ophouden, ware het niet dat we intussen toegang hebben tot een deel van de Post van Weldadigheid. En daar duikt bijvoorbeeld een brief op van de Minister van Binnenlandse Zaken van 13 december 1826, die daarin aangeeft dat de bedelaars-kolonist Derk te Boekhorst vermoedelijk de zoon is van Jacob te Boekhorst.
Ik vind deze Derk te Boekhorst onder inschrijvingsnummer 2355, later hernumerd naar 1335. Hij is op 10 september 1826 door dezelfde gemeente Zutphen naar de Ommerschans gestuurd. Een jongen van 9 jaar oud, zonder zijn ouders. Zo werkt dat!
 We zien dat Derk inderdaad de zoon is van Jacob Gijsbert te Boekhorst en Cornelia de Spaa. Hij zou geboren zijn te Brussel in 1817. En wat zien we nog meer -behalve dat de jongen onder de maat is-; hij is vermist op 24 juni 1827. Tegelijk dus met zijn vader!

Wat zien we nog meer in de Post?
Een brief van 28 november 1827, namens Zijne Koninklijke Hoogheid prins Frederik der Nederlanden, zoon van Koning Willem I en beschermheer van de Maatschappij van Weldadigheid.
Prins Frederik heeft twee rekwesten gekregen, van H. van Rosmalen en J.G. te Boekhorst, die beiden verzoeken om ontslag voor G. van Putten, minderjarig kind van H. van Rosmalen. In de kantlijn staat met potlood geschreven dat te Boekhorst en van Rosmalen op 14 juni 1827 gedeserteerd zijn. Hoe zit dat?
In het inschrijvingsregister vinden we moeder en kind, opgezonden vanuit Amsterdam en ingeschreven te Ommerschans op 11 mei 1826. En wat zien we? Hendrika van Rosmalen is er op 24 juni 1827 ook tussenuit geknepen, samen met Jacob te Boekhorst en zijn zoon. Hadden ze Gerrit dan niet mee kunnen nemen? En wat een brutaliteit! Er vandoor gaan en een half jaar later aan Zijne Koninklijke Hoogheid vragen of ie de Maatschappij de opdracht wil geven de achterblijver ook even vrij te laten...

Ik heb het formele antwoord van de Maatschappij er nog niet bij gezocht, maar de uitkomst is duidelijk. Gerrit blijft in de Ommerschans. Zo komen we hem op 7 maart 1830 tegen in de notulen van de Raad van Tucht, als hij 6 dagen celstraf krijgt ("om den anderen dag in boeijen") als hij een p[aar schoenen heeft ontvreemd uit de fabriek.
Tenslotte krijgt Gerrit van Putten op 19 november 1832 ontslag. Zou hij zijn moeder snel hebben terug gevonden. Ik vond haar, met haar partner in Crime Jacob te Boekholt, in de Katshoek te Rotterdam in 1828, waar Jacob aangifte doet van zijn dochter Jacoba Maria.
Zoals U ziet, is de prijs voor de netste geboorteactes in 1828 aan Rotterdam voorbij gegaan. Maar we kunnen wel ontcijferen dat Jacob koopman is en dat hij op dat moment niet gehuwd is met Hendrika van Rosmalen, maar dat hij wel erkent vader van het kind te zijn.

Dit kind overlijdt op 7 december 1830 in s-Hertogenbosch. Jacob is dan korporaal bij het Reserve Bataillon der 13e afdeling Infanterie. Hij heeft dus voor de derde maal voor een militaire loopbaan gekozen. Op 9 september 1832 bevalt Hendrika opnieuw van een dochter, die ook de namen Jacoba Maria krijgt.
Jacob heeft niet lang van dit jonge geluk mogen genieten. Hij overlijdt op 15 december 1835 te Vlissingen in de infirmerie (de ziekenzaal) van zijn Bataillon.
Zijn vrouw (het staat voor mij niet vast dat ze daadwerkelijke gehuwd zijn), de gewezen koloniste Hendrika van Rosmalen, vinden we in 1855 terug in het plaatsje Watergraafsmeer, onder de rook van Amsterdam. Daar trouwt dochter Jacoba Maria -inmiddels 23 jaar oud- met Cornelis Slinger. Aan hun huwelijksacte zie ik op het eerste gezicht niets bijzonders, maar de huwelijksbijlagen leveren een bijzonder detail op: Op het certificaat van de Nationale Militie zien we dat Cornelis, die vijf achtereenvolgende jaren is vrijgesteld van Militair Dienst "uit hoofde van te klein te zijn",  onder voogdijschap valt van de regenten van de Stadsaalmoezenierskamer te Utrecht en dat hij als beroep "kolonist" heeft staan. Heeft hij dan ook een link met de koloniën?
Zijn moeder blijkt in 1832 te Utrecht zijn overleden. Zijn vader, Hendrik Slinger, blijft met drie jonge kinderen achter. Zijn overlijden vind ik in Veenhuizen in 1856. Dat betekent dus dat hij nog leefde toen Cornelis trouwde. Dan is de huwelijksacte dus toch bijzonder: bijzonder fout!

Want hier lezen we dat toch echt Cornelis' ouders beide overleden zijn. Maar de bewijsstukken daarvoor ontbreken in de huwelijksbijlagen. Het moet dus een aanname van de ambtenaar zijn geweest en wellicht heeft Cornelis in die tijd er werkelijk geen weet van gehad dat zijn vader zijn laatste dagen sleet in Veenhuizen.
Hoe de Kolonie-carierre van Hendrik Slinger er uit zag, zien we op zijn genealogische kaart, waarop alle registraties in het inschrijvingsregister gekoppeld zijn.
We zien dat Hendrik Slinger vanaf 6 augustus 1835 tot aan zijn overlijden op 5 december 1856 met slechts 4 korte onderbrekingen in de koloniën heeft verbleven.

Kind aan huis

Hendrik Slinger kwam drie jaar na het overlijden van zijn echtgenote in Ommerschans terecht. Een begrijpelijke aanleiding voor een gestrand leven. Ook zijn kinderen vind ik terug in de koloniën. Dochter Johanna Slinger wordt op 24 augustus 1835, 2 weken nadat haar vader in de Ommerschans wordt ingeschreven, in het wezengesticht te Veenhuizen geplaatst. Daar wordt ze ontslagen op 18 oktober 1850, 21 jaar oud. Ze keert terug naar Utrecht waar ze in 1862 huwt. Voor zover ik kan overzien komt zij niet terug in de koloniën.

Zoon Johannes Slinger wordt op 20 mei 1837 in het wezengesticht te Veenhuizen geplaatst. Daar wordt hij ontslagen op 12 oktober 1850. Daarna komt hij volgens de kolonisten database op alledrenten.nl nog voor als ingedeelde te Veenhuizen. Het is niet duidelijk in welke tijd dat is geweest. Wat wel duidelijk is, is dat hij het uiteindelijk niet redt in de grote boze wereld. Dat is de reden dat zijn verweerde gezicht de kop van dit artikel siert.
Door op de afbeelding te klikken en vervolgens op het scan-icoon te klikken krijgt U het volledige document in beeld. Daaruit blijkt dat Johannes gediend heeft bij de Koninklijke Marine, waaraan hij een certificaat zonder goed gedrag heeft overgehouden. Hij heeft geen vaste woonplaats en is laatstelijk door de rechter te Utrecht veroordeeld wegens landloperij. Hij zal in 1906 te Veenhuizen overlijden.

Zoon Cornelis Slinger heb ik in de boekhouding van de Maatschappij nog niet kunnen vinden, hoewel de aanduiding "kolonist" in zijn huwelijksbijlagen daarvoor wel een sterke aanwijzing ligt. Wel vond ik een zus van Hendrik Slinger, Christina, die zich Chrisje laat noemen. Zij is al op 15 februari 1823 ingeschreven op de Schans. Zij maakte deel uit van het grote transport uit Amsterdam, waarover politiecomissaris Christiaan Sepp een uitvoerig verslag maakte. Chrisje Slinger is op 28 juni 1824 te Ommerschans overleden.
Tenslotte komt ook de oudste zoon van Cornelis Slinger in beeld, die ook de naam Cornelis draagt. Hij zit net als zijn oom Johannes in 1896 in Veenhuizen, waar ook van hem van die mooie foto's zijn gemaakt.
Hij heeft volgens de registratie al 7 veroordelingen op zak en ook hij is laatstelijk door de rechter te Utrecht wegens landloperij opgezonden. Ook Cornelis Jr zal er niet in slagen een stabiel leven buiten de kolonie te leiden. Hij overlijdt te Veenhuizen op 19 februari 1932.

Zo liggen drie generaties Slinger op de kerkhoven van de Maatschappij. Maar laten we niet somber afsluiten: Cornelis Jr had meer kinderen, die wel allemaal buiten de klauwen van de Maatschappij wisten te blijven. Zij hebben voor een flink nageslacht gezorgd. Het topje daarvan is op bonmama te vinden.

 

 

 

Reacties